jakbys_kamien_jadla“Jakbyś kamień jadła”

Pogranicze, Sejny 2002 i 2005,
Czarne, Wołowiec 2008

Finał Nagrody Literackiej NIKE 2003

Opowieść dokumentalna o bośniackich kobietach, które uczestniczą w ekshumacjach masowych mogił, aby odnaleźć szczątki zamordowanych w czasie wojny 1992-1995 swoich ojców, braci, mężów i synów. Ekshumacje i identyfikacje prowadzi dr Ewa Klonowski, antropolożka sądowa. „Tochman opisuje to, co zostało po okrucieństwie – tak Marek Edelman przedstawiał tę książkę. – Pokazuje strach katów i ofiar, katów większy może niż ofiar.” „Ukryty za swoim słowem – uzupełnił Jarosław Mikołajewski – jak gdyby był drzewem, wzgórzem, wypalonym domem. On wie, że można powiedzieć tylko tyle, ile się widzi i słyszy, i ani pół słowa więcej. Komentarz, przymiotnik, zapis własnej reakcji – to są grzechy języka wobec wyobraźni i sumienia. Trafność, lapidarność, minimalizm – taki język to metoda na prawdę.” I Olga Tokarczuk: „Jestem zła na siebie, że to czytam, ale nie mogę przestać. Wolałabym przejrzeć jakieś kolorowe magazyny, pójść z psami na spacer. Jednak czytam. To ludzie – bohaterowie tej opowieści – wyłaniają się z jej kart i nie pozwalają mi odejść”.